Phát triển Văn hóa ẩm thực Việt Nam, con đường ngắn nhất để đến với thế giới hiện đại!

Sau 3 năm vận động (9/2015 đến nay), Hiệp hội Văn hóa ẩm thực VN đã chính thức được thành lập. Ðại hội lần thứ nhất của Hiệp hội sẽ diễn ra vào ngày 11/10/2017 tại thành phố Hồ Chí Minh. Nhân sự kiện này, Báo Du lịch, có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Quốc Kỳ, Trưởng Ban vận động thành lập Hiệp hội Văn hóa ẩm thực Việt Nam (ảnh nhỏ) về những vấn đề xoay quanh: Phát triển Văn hóa ẩm thực Việt Nam, con đường ngắn nhất để đến với thế giới hiện đại.

Phóng viên (PV): Thưa ông, ý  tưởng phát triển Văn hóa ẩm thực của ông vào mục đích quảng bá  hình ảnh đất nước con người Việt Nam ra thế giới nhanh nhất, được dựa trên cơ sở nào?

– Ông Nguyễn Quốc Kỳ: Việt Nam có 54 dân tộc, địa hình mang đặc trưng khá rõ nét về miền núi, đồng bằng, ven biển. Khí hậu chung là nhiệt đới gió mùa, nhưng ở miền Bắc thì khí hậu gần với ôn đới hơn, có 4 mùa rõ rệt, còn miền Nam thì có hai mùa mưa và mùa khô. Việt Nam có bờ biển dài 3260km, có cửa sông đổ ra nên nguồn tài nguyên về hải sản vô cùng phong phú. Đồng bằng ven biển từ Bắc, Trung, Nam và nhất là đồng bằng sông Cửu Long nguồn tài nguyên sông nước trĩu nặng phù sa luôn đầy ắp…Những yếu tố về thiên nhiên, địa hình như vậy đã tạo ra cho Việt Nam những điều kiện vô cùng quý giá để phát triển ẩm thực, mà không phải quốc gia nào trên thế giới cũng có được.

Đất nước ta có lịch sử hàng ngàn năm, ẩm thực Việt Nam cũng ra đời cùng với lịch sử hào hùng đó. Trong truyền thuyết bánh chưng bánh dày của tổ tiên ta đã nói lên điều này. Kế tục và phát huy truyền thống của tổ tiên, 54 dân tộc anh em sống trên đất nước Việt Nam đã tạo ra sự phong phú vô cùng của ẩm thực ở mỗi dân tộc bằng những sắc thái riêng trong chế biến, thưởng thức và hương vị ở mỗi món ăn của mỗi dân tộc, từng vùng miền đã làm nên nét văn hóa chung nhất trong ẩm thực Việt Nam, đó là sự đa dạng và phong phú của ẩm thực. Món ăn Việt Nam ở bất kỳ vùng miền, dân tộc nào cũng mang đầy đủ các yếu tố cấu thành, đó là: ngon mắt, ngon mũi, ngon miệng, dễ chế biến, gần gũi với thiên nhiên và ai cũng có thể thưởng thức được…

Chúng ta đang có trong tay nhiều lợi thế về ẩm thực, mà ngay chính chúng ta chưa nhìn thấy hết được. Tôi lấy một dẫn chứng nhỏ, đó là món ăn Việt mang đầy đủ các yếu tố về tự nhiên, gần gũi với thiên nhiên, giàu dinh dưỡng, có lợi cho sức khỏe nhưng cũng rất thanh tao, phù hợp với xu thế hiện tại của thế giới đó là hạn chế chất béo. Đặc điểm trong các món ăn Việt là nhiều rau, ít chiên, xào, rất phù hợp với nhu cầu ẩm thực hiện đại của tất cả các nước trên thế giới. Việt Nam là một nước nông nghiệp, như tôi nói ở trên, các điều kiện về thổ nhưỡng thích hợp cho sự phát triển của các loài tôm, cá, thảm thực vật đa dang, phong phú, có gần như hầu hết các loại cây quả trên thế giới…Từ ngàn xưa đến nay, trong cách chế biến món ăn của người Việt luôn hội đủ các yếu tố về âm dương ngũ hành. Với những thực phẩm có sẵn ở Việt Nam, qua bàn tay “phù phép” của các đầu bếp Việt có thể trở thành những món ăn rất ngon, đặc sắc, vừa đẹp, thơm ngon lại đầy đủ dưỡng chất dù chỉ nhìn mắt thường vẫn nhận ra được.

Có thể nói, Văn hóa ẩm thực Việt Nam không chỉ có truyền thống lâu đời, đa dạng và phong phú, mà còn hội đủ các yếu tố “Chân, Thiện, Mỹ” đủ sức chuyển tải thông tin quốc gia với thế giới. Hơn nữa như các bạn thấy, Việt Nam có cả một lực lượng hùng hậu về các nhà hàng, quán ăn, khu ẩm thực ở khắp các vùng miền. Theo thống kê sơ bộ, thì trên đất nước ta hiện có khoảng 200.000 – 300.000 quán ăn và khoảng 15.000 – 20.000 nhà hàng thuần Việt tại nhiều quốc gia ở khắp các châu lục. Những món ăn Việt nổi tiếng mà cứ nghe thấy tên là bạn bè thế giới biết ngay của Việt Nam như phở, nem rán (chả giò),vv.Bên cạnh sự phong phú về món ăn, người Việt có cách thưởng thức cũng hết sức tinh tế, thể hiện rõ nét cốt cách văn hóa trong ẩm thực Việt Nam, thưởng thức ẩm thực, không phồn thực. Đây cũng là cốt cách, là cái hồn tạo nên nét riêng, nét hấp dẫn đặc biệt đối với Văn hóa ẩm thực Việt Nam…

Đó là những nguyên nhân thôi thúc tôi phát triển ý tưởng xây dựng Văn hóa ẩm thực trở thành một kênh truyền tải thông tin giới thiệu về đất nước, con người Việt Nam ra thế giới. Tôi cho rằng phát triển Văn hóa ẩm thực là con đường ngắn nhất đưa hình ảnh Việt Nam ra thế giới một cách hiệu quả nhất, đó là thương hiệu quốc gia, là thương hiệu của Du lịch Việt Nam.

Tổng thống Mỹ Obama thưởng thức bún chả tại Hà Nội năm 2016 – ảnh: Tư liệu

PV: Tại sao khi muốn truyền tải thông điệp về đất nước ông chọn ẩm thực, chứ không phải là các giá trị văn hóa, tài nguyên khác?

– Ông Nguyễn Quốc Kỳ: Như tôi đã nói ở trên Văn hóa ẩm thực Việt Nam không chỉ phong phú, đa dạng và độc đáo, hiếm có quốc gia nào trên thế giới có được tài nguyên đó, gần như không có sự trùng lặp, tương đồng hoặc được sự đồng tình ủng hộ của bạn bè quốc tế như ẩm thực Việt Nam. Trong dòng chảy lịch sử có rất nhiều chuỗi giá trị văn hóa. Nhưng ẩm thực có một khả năng đặc biệt, đó là chuyên chở cả quá khứ, hiện tại và tương lai và mang đậm chất thuần Việt. Người Việt có cái hay là những món ăn nước ngoài khi du nhập vào VN sẽ biến thành ẩm thực VN. Đơn cử như bánh mì Baguette do người Pháp đem vào VN, nhưng đã được người Sài Gòn chế biến thành loại bánh mì đặc trưng nổi tiếng trên nhiều quốc gia và được bình chọn là 1 trong những món ăn đường phố hấp dẫn nhất thế giới. Nói vậy để thấy, văn hóa ẩm thực Việt đảm bảo giá trị về mọi phương diện: chuyên chở lịch sử, đặc trưng, đồng thời còn tiếp thu những tinh hoa thế giới để phát triển thành văn hóa Việt Nam …

Món ăn Việt Nam rất phong phú, đa dạng, thể hiện được tính hòa đồng, đặc sắc trong cách pha trộn gia vị và cách ăn uống của người Việt. Không phải ngẫu nhiên mà bạn bè quốc tế đều khen ngợi các món ăn Việt Nam rất ngon, hấp dẫn. Những gian hàng ẩm thực Việt Nam trong những festival quảng bá văn hóa ẩm thực ở nước ngoài luôn thu hút đông đảo thực khách bản xứ và quốc tế đến tìm hiểu và thưởng thức.

Ẩm thực Việt là tinh hoa trong chế biến. Điều này rất rõ nét trong các món ăn Việt chủ yếu là ngũ cốc, rau củ, quả, không dùng nhiều thịt, ít mỡ nên được nhiều người, ở nhiều quốc gia ưa chuộng. Món ăn của người Việt được chế biến thêm, nếm nhiều thứ gia vị cũng từ cây cỏ, hoa lá và sản phẩm từ biển, ruộng đồng như nước mắm, các loại mắm, muối, nên món ăn cơ bản giữ nguyên hương vị tự nhiên tạo ra cảm quan gần gũi, an toàn trong sử dụng và lại rất đặc trưng, riêng biệt. Gia vị của món ăn Việt là sự kết hợp hài hòa giữa âm dương ngũ hành, tổng hòa nhiều chất, nhiều vị và ẩn trong mỗi món ăn đã chứa sự hóa giải tự nhiên ví dụ thịt gà ăn với lá chanh giải độc, thịt heo nấu với củ hành mới tạo nên mùi vị đặc trưng,… Sự kết hợp đó làm nên sự độc đáo của món ăn mà giống như bài thuốc.

Trong cách ăn cũng hết sức tinh tế, đó là “ăn toàn diện” và “ăn dân chủ”. “Ăn toàn diện” là ăn bằng cả 5 giác quan. Trước hết là ăn bằng mắt: thức ăn phải trình bày cho đẹp, có nhiều màu sắc hấp dẫn, rồi đến ăn bằng mũi: mùi thơm dậy lên từ cả thức ăn và nước chấm. Răng chạm vào thức ăn khi thì mềm như sợi bún, lúc lại dai như thịt luộc, hay giòn như giá, sứa…Tính cộng đồng thể hiện rất rõ trong ẩm thực Việt Nam, bao giờ trong bữa cơm cũng có chén nước mắm chấm chung hoặc múc riêng ra từng bát nhỏ. Tất cả cùng chấm chung chén nước mắm, ăn chung một bát canh.Cách ăn uống của người Việt còn mang tính tình cảm, hiếu khách. Trước khi ăn, con cháu phải mời ông bà, bố mẹ, người lớn tuổi hơn và mời khách. Điều này vừa thể hiện sự xã giao lịch thiệp, thể hiện mối quan tâm trân trọng với người cùng ăn.

Trong ẩm thực mặc dù có sự khác nhau về thưởng thức, chế biến, nhưng trong cái riêng đó có cái chung của Văn hóa ẩm thực Việt, đó là sự tinh tế, chi tiết và mang tính cộng đồng cao. Có thế thấy : Trong ẩm thực miền Bắc có vị vừa phải, không quá nồng nhưng lại có màu sắc sặc sỡ, thường không đậm các vị cay, béo, ngọt, chủ yếu sử dụng nước mắm loãng, mắm tôm. Hà Nội được xem như tinh hoa ẩm thực của miền Bắc với những món ngon như phở, bún thang, bún chả, bún ốc, cốm làng Vòng, bánh cuốn Thanh trì và gia vị đặc sắc như tinh dầu cà cuống, rau húng Láng.

Ẩm thực miền Trung thì có vị đậm hơn, nồng độ mạnh. Tính đặc sắc thể hiện qua hương vị đặc biệt, nhiều món ăn cay và mặn. Màu sắc được phối trộn phong phú, rực rỡ, thiên về màu đỏ và nâu sậm. Ẩm thực miền Trung nổi tiếng với mắm tôm chua, các loại mắm ruốc. Đặc biệt ẩm thực Huế do ảnh hưởng từ phong cách ẩm thực hoàng gia, cho nên rất cầu kỳ trong chế biến, trình bày nhiều màu sắc và số lượng các món ăn.

Còn ẩm thực miền Nam do chịu nhiều ảnh hưởng của ẩm thực Trung Hoa, Campuchia, Thái Lan nên các món ăn lại thiên về độ ngọt, cay, phổ biến các loại mắm, khô như cá sặc, bò hóc, ba khía… rồi dân dã như: chuột đồng, dơi quạ, rắn, đuông, cá lóc…

Do vậy để giới thiệu, quảng bá những nét đặc sắc về văn hóa, lịch sử của Việt Nam đến bạn bè thế giới thì ẩm thực là một trong những nguồn tài nguyên phong phú, có giá trị khai thác không chỉ về sức mạnh hữu hình mà còn chứa đựng tất cả giá trị tinh hoa dân tộc, đó là nguyên nhân tôi chọn ẩm thực…

PV: Xây dựng Văn hóa  ẩm thực thành thương hiệu quốc gia sẽ tác động thế nào đến du lịch nói riêng và nền kinh tế nói chung. Và kỳ vọng của ông với Hiệp hội Văn hóa ẩm thực Việt Nam?

- Ông Nguyễn Quốc Kỳ: Đúng là ẩm thực và du lịch có mối quan hệ rất mật thiết. Tuy nhiên, Văn hóa ẩm thực Việt Nam đã có một đời sống riêng, truyền tải những giá trị văn hóa truyền thống từ rất lâu rồi, trong khi du lịch mới chỉ xuất hiện chưa đầy một thế kỷ. Do vậy, việc ra đời Hiệp hội Văn hóa ẩm thực Việt Nam sẽ với mục tiêu là khám phá, tìm tòi, duy trì, tôn tạo, phát triển để trở thành tài sản quốc gia, đây chính là cơ hội vàng để các tổ chức, những nhà nghiên cứu, chuyên gia ẩm thực chung tay xây dựng nền ẩm thực Việt trở thành thương hiệu mạnh của Việt Nam. Và cũng chính công việc này sẽ là kênh quảng bá hiệu quả, thúc đẩy ngành ẩm thực nói riêng và Du lịch Việt Nam nói chung phát triển xứng tầm với tiềm năng sẵn có, vươn ra hội nhập quốc tế được tốt nhất…

Do vậy vai trò của Hiệp hội hết sức to lớn, không chỉ là việc phát triển một tổ chức nghề nghiệp mà còn mang ý nghĩa của cả một cuộc vận động xây dựng thương hiệu quốc gia. Không chỉ là phát huy thế mạnh sẵn có của ẩm thực Việt Nam mà còn là cách để giúp người nông dân tiêu thụ nông sản, tăng giá trị cho các sản phẩm nông nghiệp của ta một cách ổn định bền vững. Hiệp hội sẽ là tổ chức nghề nghiệp với những trường đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao về ẩm thực và dịch vụ. Nơi thường xuyên tổ chức các cuộc thi, kích thích thúc đẩy, sáng tạo và phát triển ẩm thực Việt Nam trở thành  một nền ẩm thực chuyên nghiệp…Khi đó, ẩm thực sẽ chính thức trở thành thương hiệu khi nhắc đến Việt Nam. Kế hoạch của hiệp hội là hằng tuần sẽ chọn ra 2 ngày để tổ chức ngày ẩm thực cho từng quán ăn, tại từng khu vực, thuộc từng nhóm khác nhau. Trong ngày hôm đó, hiệp hội sẽ hỗ trợ quảng bá trước, khách đến sẽ được nếm thử các món ăn miễn phí được nấu bởi đầu bếp của quán cùng các chuyên gia, nghệ nhân ẩm thực của hiệp hội. Đến nay, đã có 6 nhóm người Việt ở nước ngoài đến từ Nga, Đức, Pháp, Singapore, Mỹ và Hàn Quốc đăng ký trở thành thành viên của hiệp hội với mong muốn được hỗ trợ về kỹ thuật nấu ăn và định hình phong cách.Từ nay đến Tết Nguyên đán 2018, hiệp hội phấn đấu tổ chức khoảng 5 hội thảo và 3 sự kiện ở khắp các vùng miền. Mở rộng kết nạp thêm hội viên, thành lập các chi hội ở các khu vực. Cố gắng từ giờ đến 2025 sẽ xây dựng được các kinh đô Văn hóa ẩm thực, thủ phủ và Bảo tàng ẩm thực Việt Nam.

Như vậy chúng ta có thể khẳng định rằng: khi Văn hóa ẩm thực trở thành thương hiệu quốc gia, sẽ tác động rất lớn đến nhiều ngành kinh tế mà đầu tiên là du lịch…Chúng ta đã biết:  Ăn uống, dịch vụ chiếm đến 70% doanh thu của ngành Du lịch và hệ quả tác động đến chung toàn bộ nền kinh tế của khu vực dịch vụ này sẽ là rất lớn và rất có hiệu quả, hơn nữa việc phát huy giá trị từ nền sản xuất nông nghiệp của ta hoàn toàn có ý nghĩa, sẽ góp phần không nhỏ trong việc nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp cho Việt Nam khi ở ta vẫn còn gần 70% giá trị sản xuất từ nông nghiệp…

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Nguyễn Dương thực hiện (nguồn: http://baodulich.net.vn)

Bài viết cùng chuyên mục:
Kết nối du lịch Cà Mau – Phú Yên
Đũa đước Cà Mau – sản phẩm quà tặng mang dấu ấn Đất Mũi
8 nhiệm vụ của Chương trình Hành động thực hiện Nghị quyết 08-NQ/TW về du lịch
Ông Nguyễn Quốc Kỳ được bầu làm Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam

Liên kết Website